Bu sözlük nasıl kullanılır?
Terimler, şantiyedeki kullanım sırasına göre altı gruba ayrıldı; grup içinde alfabetiktir. Açıklamalar mevzuat tanımı değil, sahada anlaşılan anlamdır. Kamu işlerinde terimin resmi tanımı için Yapım İşleri Genel Şartnamesi ve ilgili kanunlara bakın. Oran ve süre içeren açıklamalar genel kuralı verir; işinize göre mali müşavirinizle veya hukukçunuzla teyit edin.
Sözlüğe yeni terim eklenmesini istiyorsanız bize yazın.
Çizim, pafta ve mahal terimleri nelerdir?
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Antet | Paftanın köşesindeki başlık kutusu: proje adı, pafta no, pafta adı, ölçek, tarih, çizen ve onaylayan. |
| Aplikasyon | Projedeki aks, kolon veya yapı köşelerinin araziye ölçülerek işaretlenmesi. |
| As-built (yapıldığı gibi proje) | İş bitince sahada gerçekte yapılanı gösteren çizim; tesisat güzergâhları ve değişiklikler bunda yer alır. |
| Bilgi talebi | Çizimde cevabı olmayan bir sorunun tasarımcıya yazılı sorulması; İngilizce kaynaklarda RFI. |
| Brüt alan | Duvarları da içine alan alan; imar hesaplarında kullanılır, kaplama metrajında kullanılmaz. |
| DWG / DXF | CAD çizim dosya biçimleri. DWG AutoCAD'in kendi biçimidir, DXF ise programlar arası değişim biçimidir. |
| Islak hacim | Banyo, WC, mutfak, balkon gibi su yalıtımı gereken mahal. |
| Kat yüksekliği | Bir döşeme üstünden bir üst döşeme üstüne kadar olan yükseklik. |
| Kot | Bir noktanın referans seviyeye göre yüksekliği; örneğin ±0,00 giriş kotu, +2,70 asma tavan kotu. |
| Layout (kâğıt alanı) | CAD dosyasında baskı için düzenlenen sayfa; çoğu zaman bir layout bir paftadır. |
| Mahal | Projede kodu ve adı olan her mekân: salon, banyo, koridor, teknik oda. |
| Mahal kodu | Mahali projede tek başına tanımlayan kısa kod; örneğin Z-01 veya B-1-04. |
| Mahal künyesi | Tek bir mahalin alan, yükseklik, kaplama, kapı-pencere ve notlarını bir sayfada toplayan kayıt. Mahal listesi ve künye |
| Mahal listesi | Bütün mahallerin kod, ad, alan ve zemin, duvar, tavan kaplamalarını veren proje eki. Rehber |
| Model alanı | CAD dosyasında çizimin gerçek ölçüde yapıldığı alan. Türkiye'de birçok ofis paftaları layout yerine model alanında yan yana çizer. |
| Net alan | Bitmiş duvar yüzleri arasında kalan kullanım alanı; zemin ve tavan metrajı bundan çıkar. |
| Pafta | Çizim setindeki tek bir sayfa; numarası ve adı antette yazar, örneğin A-101 Zemin kat planı. |
| Revizyon | Yayımlanmış bir paftanın değiştirilip yeni sürümle yeniden yayımlanması. Revizyon yönetimi |
| Temiz yükseklik | Bitmiş döşemeden bitmiş tavana (asma tavan varsa onun altına) kadar olan yükseklik. |
| Uygulama projesi | İnşaatın yapılmasına yetecek ayrıntıdaki proje seti: planlar, kesitler, görünüşler, detaylar. |
Metraj ve keşif terimleri nelerdir?
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Ataşman | Sonradan görülemeyecek işlerin yerinde alınan ölçüsü ve krokisi; kamu işlerinde taraflarca imzalanır. |
| Birim fiyat | Bir imalatın bir biriminin (m², m³, adet) bedeli. |
| Birim fiyat tarifi | Bir pozun neyi kapsadığını ve nasıl ölçüleceğini anlatan metin. |
| İhzarat | Şantiyeye getirilmiş ama henüz imalata girmemiş malzeme. |
| İmalat | Sahada yapılmış iş; "seramik imalatı bitti" gibi. |
| Keşif | Bir işin miktarlarının ve yaklaşık maliyetinin projeden çıkarılması. |
| Keşif özeti | Keşifteki kalemlerin poz, miktar, birim fiyat ve tutarlarıyla özet tablosu. |
| Metraj | İşin miktarının birim fiyatın ölçü birimiyle hesaplanması. Metraj rehberi |
| Mtül | Metre tül; uzunlukla ölçülen işlerin birimi, örneğin süpürgelik veya denizlik. |
| Poz | Bir imalat kaleminin numarası; birim fiyat cetvelinde ve hakedişte bu numarayla anılır. |
| Yaklaşık maliyet | İhale öncesinde idarenin veya işverenin hesapladığı tahmini toplam bedel. |
| Yeşil defter | Kamu işlerinde metrajların poz bazında toplandığı defter: toplam, önceki ve bu dönem miktarı. |
Hakediş ve kesinti terimleri nelerdir?
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Avans | İş başında yükleniciye teminat karşılığı peşin ödenen tutar. |
| Avans mahsubu | Verilen avansın her hakedişten belirli bir oranla geri düşülmesi. |
| Damga vergisi | Sözleşme ve hakediş gibi kâğıtlardan alınan vergi; sözleşmelerde genel oran binde 9,48. |
| Fiyat farkı | Sözleşmedeki fiyatların endeks değişimine göre güncellenmesiyle ödenen ek tutar. |
| Geçici hakediş | Dönem sonunda yapılan işe göre düzenlenen ara ödeme belgesi; kesin ödeme değildir. |
| Gecikme cezası | İşin veya ara terminlerin geç bitmesi halinde, genellikle bedelin günlük binde oranı kadar kesilen tutar. |
| Hakediş | Bir dönemde yapılan işin bedelini ve ödenecek tutarı gösteren hesap belgesi. Hakediş rehberi |
| KDV tevkifatı | KDV'nin bir kısmının alıcı tarafından satıcı adına beyan edilmesi; yapım işlerinde genel oran 4/10. |
| Kesin hakediş (kesin hesap) | İş bitince kesin metrajla hazırlanan son hakediş. |
| Kümülatif hesap | Hakedişin baştan bugüne toplam imalat üzerinden hesaplanıp önceki ödemelerin düşülmesi. |
| Nefaset kesintisi | Kabul edilebilir ama eksik kaliteli imalat için bedelden yapılan indirim. |
| Stopaj | Ödeme sırasında kaynağında kesilen vergi; yıllara sari inşaat işlerinde genel oran %5. |
| Teminat kesintisi | İşin iyi yapılması güvencesi olarak her hakedişten tutulan oran; özel sektörde %5–10 yaygın. |
Sözleşme ve ihale terimleri nelerdir?
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Alt yüklenici (taşeron) | İşin bir bölümünü ana yükleniciden alan firma. |
| Asgari işçilik | SGK'nın iş sonunda bildirilen işçiliği, işin türüne göre belirlenen asgari oranla karşılaştırdığı inceleme. |
| Birim fiyatlı sözleşme | Bedelin ölçülen metraj ile birim fiyatın çarpımından bulunduğu sözleşme. |
| Eser sözleşmesi | Türk Borçlar Kanunu'nda yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme. |
| Götürü bedel | Kapsamı belli işin tek ve sabit bedelle yapıldığı sözleşme; metraj farkı istenmez. |
| İbraname | Tarafların birbirinden başka alacağı kalmadığını yazılı olarak kabul ettiği belge. |
| İhale | Bir işin yapımı için teklif toplanıp değerlendirildiği süreç. |
| İş artışı | Sözleşmedeki işin, belirli bir oran sınırı içinde aynı fiyatlarla artırılması. |
| İş sahibi (işveren) | İşi yaptıran ve bedelini ödeyen taraf. |
| Mücbir sebep | Tarafların kontrolü dışında olup işin yapılmasını engelleyen olay; doğal afet gibi. |
| SGK ilişiksizlik belgesi | Bir iş nedeniyle SGK'ya borç kalmadığını gösteren belge; teminat iadesinde istenir. |
| Teklif mukayese tablosu | Aynı iş için alınan teklifleri kalem kalem yan yana gösteren tablo. Rehber |
| Teminat mektubu | Bankanın, yüklenici yükümlülüğünü yerine getirmezse belirli tutarı ödeyeceğini taahhüt ettiği belge. |
| Yıllara sari iş | Birden fazla takvim yılına yayılan inşaat işi; hakedişlerden stopaj kesilir. |
Taşeron sözleşmesinde bu terimlerin hangi maddelere karşılık geldiğini taşeron sözleşmesi kontrol listesinde sırayla anlattık.
İş programı terimleri nelerdir?
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Ara termin | İş bitmeden önce belirli bir bölümün tamamlanması gereken tarih. |
| Bağımlılık (FS, SS, FF, SF) | İki iş arasındaki sıra ilişkisi; FS en yaygın olanıdır: önceki bitmeden sonraki başlamaz. |
| Baseline (temel plan) | Onaylanmış ilk program; gecikme buna göre ölçülür. |
| Bolluk | Bir işin, projenin bitişini kaydırmadan gecikebileceği gün sayısı. |
| Gantt şeması | İşleri zaman ekseninde çubuklarla gösteren program görünümü. |
| İş paketi | Bir taşerona veya ekibe verilen, birlikte yönetilen işler grubu; seramik, sıhhi tesisat gibi. |
| İş programı | İşlerin süresini, sırasını ve tarihlerini gösteren plan. |
| Kilometre taşı | Süresi olmayan önemli olay: kaba inşaatın bitmesi, iskan başvurusu gibi. |
| Kritik yol | Bolluğu sıfır olan işler zinciri; bu işlerden birindeki gecikme bitiş tarihini kaydırır. Rehber |
Saha ve resmi işler terimleri nelerdir?
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| All-risk (inşaat tüm riskler) sigortası | İnşaat süresince yapıya ve malzemeye gelecek hasarı kapsayan poliçe. |
| Geçici kabul | İş bitince yapılan ilk kabul; garanti süresi bu tarihten başlar. |
| Günlük rapor | Gün içinde sahada yapılan işi, ekipleri, hava durumunu ve olayları kaydeden rapor. Rehber |
| İSG | İş sağlığı ve güvenliği; 6331 sayılı Kanun'un konusu. |
| İskan (yapı kullanma izin belgesi) | Yapının projesine uygun bittiğini gösteren ve kullanılmasına izin veren belge. |
| Kesin kabul | Garanti süresi sonunda yapılan son kabul; kalan teminat genellikle bundan sonra iade edilir. |
| OSGB | Ortak sağlık ve güvenlik birimi; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti veren kuruluş. |
| Periyodik kontrol | Vinç, iskele, elektrik tesisatı gibi ekipmanların belirli aralıklarla yetkili kişilerce muayenesi. Evrak rehberi |
| Risk değerlendirmesi | İşyerindeki tehlikelerin belirlenip önlemlerin yazıldığı İSG belgesi. |
| Şantiye şefi | Şantiyede yapım işlerini mevzuata ve projeye uygun yürütmekten sorumlu teknik kişi. Şantiye şefi rolü |
| Yapı denetim | 4708 sayılı Kanun kapsamında projeyi ve uygulamayı denetleyen yetkili kuruluş. |
| Yapı ruhsatı | Yapıya başlamak için belediyeden alınan izin. |
| Yer teslimi | İşin yapılacağı alanın yükleniciye tutanakla teslim edilmesi; süre çoğu zaman bu tarihten başlar. |
Santix'te bu terimler nerede karşınıza çıkar?
Santix'in arayüzü Türkçedir ve bu sözlükteki terimleri şantiyede kullanıldığı gibi kullanır. Paftalar bölümünde pafta, antet, revizyon ve mahal; Mahaller bölümünde mahal künyesi, net alan, temiz yükseklik ve kaplamalar; İş programında bağımlılık, kritik yol ve kilometre taşı; Satın almada teklif, keşif ve sapma; Sözleşmelerde götürü bedel, birim fiyat, teminat, gecikme cezası ve tavanı; Bütçede hakediş, avans mahsubu, stopaj, damga vergisi, KDV tevkifatı ve nefaset kesintisi; Evrakta ruhsat, poliçe, teminat mektubu ve periyodik kontrol raporu.
Sözlük bir tanım listesidir; Santix bu kavramların resmi belgelerini (yeşil defter, kamu hakediş raporu, ihale dosyası) üretmez. Modüllerin tamamı özellikler sayfasında.
Sık sorulan sorular
Metraj ile keşif arasındaki fark nedir?
Metraj işin miktarını hesaplamaktır. Keşif, bu miktarları birim fiyatlarla çarparak işin yaklaşık maliyetini çıkarmaktır; keşif özeti de bunun tablosudur.
Kritik yol ne demek?
Bolluğu sıfır olan işler zinciridir. Bu zincirdeki bir iş bir gün gecikirse, başka bir önlem alınmazsa işin bitiş tarihi de bir gün kayar.
Geçici kabul ile kesin kabul farkı nedir?
Geçici kabul iş bittiğinde yapılır ve garanti süresini başlatır. Kesin kabul garanti süresi dolduğunda yapılır; kalan teminat genellikle bundan sonra iade edilir.
Nefaset kesintisi nedir?
Kabul edilebilir ama sözleşmedeki kaliteye tam uymayan imalat için bedelden yapılan indirimdir. Yıkıp yeniden yapmak yerine işin kullanılabildiği durumlarda uygulanır.