Hakediş nedir, kim hazırlar?
Hakediş, yüklenicinin (veya taşeronun) bir dönemde yaptığı işin bedelini hak ettiğini gösteren ve ödemeye esas olan hesap belgesidir. Kamu işlerinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) md. 39'a göre geçici hakediş raporu, sözleşmede aksi yazmıyorsa her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir; işler yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekiliyle birlikte ölçülür.
Geçici hakediş kesin ödeme değildir: YİGŞ bunu açıkça "kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere" diye tanımlar. Son söz, geçici kabulden sonra kesin metrajla hazırlanan kesin hakedişindir. Özel sektörde dönem, onay ve ödeme süresi sözleşmeyle belirlenir; uygulamada 30 günlük dönem yaygındır ve sözleşmeler çoğu zaman düzenlenmeyen konularda YİGŞ'e atıf yapar.
Kamu işinde süreler de bellidir: imzalanıp idareye verilen hakediş en geç 30 gün içinde onaylanır, onaydan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanır ve sözleşmede farklı süre yoksa 15 gün içinde ödenir.
Metraj, ataşman ve yeşil defter ne işe yarar?
Üçü aynı zincirin halkalarıdır: ataşman sahadaki ölçüyü kayda geçirir, metraj bu ölçülerden miktarı hesaplar, yeşil defter ise miktarları poz bazında toplar. Hakediş tutarı bu zincirin sonunda, miktar × birim fiyat olarak çıkar.
| Belge | Ne içerir | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ataşman (röleve) defteri | Sonradan görülemeyecek imalatın (temel altı, gömülü tesisat, kazı, yıkım) kroki, ölçü ve kesitleri | YİGŞ md. 28: kazıntı ve silinti olmaz; hata kırmızı mürekkeple çizilip imzalanır |
| Metraj cetveli | Her poz için boyutlar, adet ve hesaplanan miktar (m², m³, ton, adet) | Paftanın güncel sürümünden alınmalı; ölçü kuralı poz tarifine uymalı |
| Yeşil defter | Poz başına toplam miktar, önceki hakedişlerdeki miktar ve bu dönem miktarı | YİGŞ md. 39: metrajlar yeşil defter ve eklerinde gösterilir |
| Hakediş icmali | Poz × birim fiyat = tutar; toplam imalat, fiyat farkı, kesintiler | Önceki hakediş toplamı brüt tutar üzerinden düşülür |
Yüklenici ataşman ve ilgili defterleri imzaladığında içindekileri kabul etmiş sayılır. İmzalamaz veya ihtirazi kayıtla imzalarsa, YİGŞ md. 28'e göre karşı görüşünü yazılı bildirmek için 10 günü vardır. Gömülecek bir imalatın ölçüsü kapanmadan alınmadıysa sonradan ispatı zordur; bu yüzden fotoğraf ve kroki aynı gün alınır. Bunun günlük kayıtla nasıl desteklendiğini şantiye günlük raporu rehberinde anlatıyoruz.
Kümülatif hesap neden kullanılır?
Her hakediş, işin başından o güne kadar yapılan toplam imalattan hesaplanır ve önceki hakedişlerin toplamı düşülür: bu dönem = kümülatif tutar − önceki hakedişler toplamı. YİGŞ md. 39/4-f de aynı kuralı koyar: her hakediş tutarından bir önceki hakediş tutarı çıkarılır.
Bu yöntemin faydası, ölçü hatalarının kendiliğinden düzelmesidir. Geçen ay fazla yazılan 20 m² seramik, bu ay kümülatif miktar doğru girildiğinde dönem tutarından düşer. Dönem miktarlarını üst üste eklerseniz hata kalıcı olur.
| Hakediş no | Kümülatif imalat | Önceki hakedişler toplamı | Bu dönem |
|---|---|---|---|
| 1 | ₺120.000 | ₺0 | ₺120.000 |
| 2 | ₺200.000 | ₺120.000 | ₺80.000 |
| 3 | ₺300.000 | ₺200.000 | ₺100.000 |
Tablodaki 1 ve 2 numaralı hakedişler örnek amaçlıdır; 3 numaralı satır aşağıdaki kesinti örneğinin başlangıç noktasıdır.
Hakediş adım adım nasıl hazırlanır?
Hakediş on adımda hazırlanır: dönemi kapatın, birlikte ölçün, kayda geçirin, tutara çevirin, önceki dönemi düşün, kesintileri ve vergileri uygulayın, imzaya sunun.
- Dönem kapanış tarihini sabitleyin. Sözleşmedeki tarihi kullanın; kamu işinde ayın ilk beş iş günü.
- Ölçümü karşı tarafla birlikte yapın. Kamu işinde yapı denetim görevlisi, özel işte işveren teknik personeli. Tek taraflı ölçüm itiraz doğurur.
- Gömülecek imalatı kapanmadan ataşmana geçirin. Kroki, ölçü, tarih ve fotoğraf aynı gün.
- Metraj cetvelini güncel paftadan çıkarın. Revize edilmiş bir paftadan eski sürümle ölçü almak en pahalı hatalardan biridir.
- Yeşil defterde poz başına kümülatif miktarı yazın. Toplam, önceki, bu dönem sütunları birbirini tutmalı.
- İcmali hazırlayın. Kümülatif miktar × sözleşme birim fiyatı; yeni birim fiyatlar ayrı satırda.
- Önceki hakedişler toplamını düşün. Brüt imalat tutarı üzerinden, net ödenen tutardan değil.
- Varsa fiyat farkını ekleyin. Sözleşmede öngörülmüşse ve formülü yazılıysa.
- Kesintileri ve vergileri uygulayın. Teminat, avans mahsubu, cezalar, işveren malzemesi, stopaj, damga vergisi; KDV'yi ekleyip tevkifatı düşün.
- İmzaya ve onaya sunun, faturayı onaylanan tutara göre kesin. SGK borcu yoktur yazısı gibi ekleri aynı dosyaya koyun.
Fiyat farkı hakedişe nasıl girer?
Fiyat farkı, sözleşmede öngörülmüşse girdi fiyatlarındaki değişimin hakedişe eklenmesidir; öngörülmemişse hiç hesaplanmaz. Kamu işlerinde fiyat farkı, sözleşmede yer alması şartıyla yapım işleri için yayımlanan fiyat farkı esaslarına ve TÜİK endekslerine göre hesaplanır ve ödenen tutar üzerinden ek kesin teminat alınır.
Özel sektörde iki yol yaygındır: bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli belirlenmesi ya da endeks formülü. Sözleşmede bunlardan biri yazmıyorsa ve "fiyat farkı ödenmez" hükmü varsa, girdi maliyeti ne kadar artarsa artsın hakedişe fiyat farkı yazılmaz. Fiyat farkı ayrı bir satırda hesaplanır ve kesintilerin matrahına sözleşmede yazdığı şekilde dahil edilir.
Hakedişten hangi kesintiler yapılır?
Kesintiler üç gruptur: sözleşmeden doğanlar (teminat, avans mahsubu, ceza, nefaset, işveren malzemesi), vergiler (stopaj, damga vergisi, KDV tevkifatı) ve sosyal güvenlik yükümlülükleri. Oranların bir kısmı kanunla, bir kısmı sözleşmeyle belirlenir.
| Kesinti | Genel kural | Matrah ve koşul |
|---|---|---|
| Teminat kesintisi | Özel sektörde sözleşmeye göre; yaygın oran %5–10 | Dönem tutarı; iade geçici ve kesin kabule bağlanır |
| Avans mahsubu | Sözleşmedeki mahsup oranı | Avans tamamen kapanana kadar her hakedişten |
| Gecikme ve diğer cezalar | Sözleşmedeki günlük oran (genelde binde olarak) ve tavan | Sözleşmenin ceza maddesi; hakedişten veya teminattan |
| Nefaset kesintisi | Kusurlu ama kabul edilebilir imalatın bedelinden indirim | Tutanakla belirlenen tutar |
| İşveren malzemesi ve hizmetleri | İşverenin verdiği malzeme, elektrik-su, iskele, yemek bedeli | Sözleşmede "taşerondan mahsup edilir" hükmü varsa |
| Gelir/kurumlar vergisi stopajı | %5 (GVK md. 94; raylı sistem ve gemi işlerinde %1) | Yalnızca birden fazla takvim yılına yayılan (yıllara sari) inşaat işlerinde; KDV hariç tutar |
| Damga vergisi | ‰9,48 (Damga Vergisi Kanunu 1 sayılı tablo) | KDV hariç tutar; 2026'da kâğıt başına azami ₺29.115.961,10 |
| KDV tevkifatı | 4/10 (KDV Genel Uygulama Tebliği) | Alıcı kamu kurumu gibi belirlenmiş alıcıysa ya da işin KDV dahil bedeli ₺5 milyon ve üzerindeyse; alt yüklenici zincirinde de uygulanır |
| SGK yükümlülüğü | "SGK borcu yoktur" yazısı istenir; borç varsa hakedişten ödenebilir | Asıl işveren taşeronun işçilerine karşı müteselsil sorumludur (4857 sayılı Kanun md. 2) |
Kamu işlerinde ayrıca fiyat farkı ve iş artışı için ek kesin teminat, idareye olan borçlar ve vergi borcu kesintileri de gündeme gelir. Bu kalemlerin oranları ve iade koşulları sözleşmede ve ihale dokümanında yazılıdır.
Stopaj, damga vergisi ve KDV tevkifatı işin türüne, alıcının kim olduğuna, iş bedeline ve işin takvim yılı geçip geçmediğine göre değişir. Buradaki oranlar genel kuraldır; işinize göre mali müşavirinizle teyit edin.
Hakediş hesaplama örneği: ₺100.000'lik dönemden ₺89.552'ye
Kümülatif imalat ₺300.000, önceki hakedişler toplamı ₺200.000 olan bir yıllara sari yapım işinde, belirlenmiş alıcıya düzenlenen hakedişte ödenecek tutar ₺89.552'dir. Hesap satır satır şöyledir:
| Satır | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| A. Toplam imalat (kümülatif) | Yeşil defter × birim fiyat | ₺300.000 |
| B. Önceki hakedişler toplamı | 1 ve 2 no'lu hakedişler | ₺200.000 |
| C. Bu hakediş tutarı | A − B | ₺100.000 |
| D. Teminat kesintisi | C × %5 | −₺5.000 |
| E. Avans mahsubu | C × %10 (sözleşmedeki oran) | −₺10.000 |
| F. Gecikme cezası | Sözleşmenin ceza maddesine göre | −₺1.500 |
| G. Gelir vergisi stopajı | C × %5 | −₺5.000 |
| H. Damga vergisi | C × ‰9,48 | −₺948 |
| I. KDV | C × %20 | +₺20.000 |
| J. KDV tevkifatı | I × 4/10 | −₺8.000 |
| K. Ödenecek tutar | C − D − E − F − G − H + I − J | ₺89.552 |
Üç noktaya dikkat edin. Stopaj ve damga vergisi KDV hariç ₺100.000 üzerinden hesaplanır, ₺120.000 üzerinden değil. Tevkif edilen ₺8.000 kaybolmaz: alıcı bu tutarı kendi adına vergi dairesine beyan edip öder. İş yıllara sari değilse stopaj satırı sıfır olur; tevkifat koşulları oluşmuyorsa J satırı sıfır olur ve ödenecek tutar ₺97.552'ye çıkar. Aynı hesabın bütçe tarafında nasıl izlendiğini hakediş ve bütçe takibi sayfasında görebilirsiniz.
Taşeron hakedişi ile işveren hakedişi arasındaki fark nedir?
İşveren hakedişi ana yüklenicinin işverene (kamu idaresine veya yatırımcıya) sunduğu hakediştir; taşeron hakedişi ise ana yüklenicinin alt yükleniciye ödediği hakediştir. Hesap mantığı aynıdır, ama dayanak, kesintiler ve ödeme koşulu farklıdır.
| Konu | İşveren hakedişi | Taşeron hakedişi |
|---|---|---|
| Dayanak | Kamuda YİGŞ ve sözleşme; özelde sözleşme | Alt yüklenici sözleşmesi ve Türk Borçlar Kanunu (eser sözleşmesi) |
| Ölçümü onaylayan | Yapı denetim görevlisi veya işveren kontrolü | Ana yüklenicinin şantiye şefi veya saha mühendisi |
| Tipik ek kesintiler | Fiyat farkı ek teminatı, idareye borçlar | İşveren malzemesi, iskele, elektrik-su, yemek, SGK borcu, işçi ücreti ödemeleri |
| Ödeme koşulu | Sözleşmedeki süre | Çoğu zaman "işverenden tahsilattan sonra X gün" hükmü |
| KDV tevkifatı | Alıcı belirlenmiş alıcıysa veya eşik aşılıyorsa | Ana iş tevkifat kapsamındaysa zincir boyunca her devirde |
Pratik kural: taşeron hakedişini işveren hakedişiyle aynı dönem ve aynı poz numaralarıyla kurun. Böylece işverene yazdığınız miktarla taşerona ödediğiniz miktar arasındaki fark tek bakışta görünür. Bu eşleşme sözleşmede kurulur; ilgili maddeler için sözleşme şablonları sayfasına bakabilirsiniz.
Hakedişte en sık yapılan hatalar nelerdir?
Hataların çoğu ölçüden değil, hesap düzeninden çıkar. Sahada en sık karşılaşılanlar şunlardır:
- Dönem miktarlarını kümülatif yerine üst üste eklemek; geçmiş ölçü hatası kalıcı olur.
- Önceki hakedişler toplamını net ödenen tutardan almak. Düşülecek tutar brüt imalat tutarıdır.
- Stopaj veya damga vergisini KDV dahil tutar üzerinden hesaplamak.
- KDV tevkifatını koşullarına bakmadan her faturaya uygulamak ya da alt yüklenici zincirinde unutmak.
- Avans tamamen kapandıktan sonra mahsubu sürdürmek veya erken durdurmak.
- Gömülü imalatı ataşmansız, yalnızca sözlü anlaşmayla hakedişe yazmak.
- Revize edilmiş bir paftanın eski sürümünden metraj almak. Zemin, duvar ve süpürgelik miktarlarının mahal bazında nasıl çıktığını mahal listesi rehberinde gösteriyoruz.
- Taşeron hakedişinde SGK borcu yoktur yazısını istemeden ödeme yapmak.
Hakediş kontrol listesi
Hakedişi imzaya göndermeden önce şu maddeleri işaretleyin:
- Dönem kapanış tarihi sözleşmeyle uyumlu.
- Ölçüm karşı tarafla birlikte yapıldı; gömülü imalatın ataşmanı ve fotoğrafı var.
- Metraj güncel pafta sürümünden alındı.
- Yeşil defterde toplam = önceki + bu dönem, her pozda.
- Önceki hakedişler toplamı brüt tutarla düşüldü.
- Teminat ve avans mahsubu oranı sözleşmeyle aynı; avans bakiyesi kontrol edildi.
- Ceza, nefaset ve işveren malzemesi kesintileri tutanağa dayanıyor.
- Stopaj ve damga vergisi KDV hariç tutardan; tevkifat koşulları mali müşavirle teyit edildi.
- Taşeron için SGK borcu yoktur yazısı, prim-hizmet belgesi ve bordro dosyada.
- Toplamlar ikinci bir kişi tarafından kontrol edildi.
Santix'te nasıl yapılır
Santix'te hakediş, Bütçe bölümünde iş kalemi (poz) ve taşeron bazında tutulur. Kümülatif tutarı girersiniz; uygulama önceki hakedişler toplamını düşer ve teminat kesintisi, avans mahsubu, stopaj, damga vergisi, KDV tevkifatı, ceza, nefaset ve işveren malzemesi satırlarını ayrı ayrı gösterir. Yukarıdaki ₺89.552 örneği uygulamanın kendi testlerinde kullanılan hesaptır. Hakediş, tutar eşiğine göre şantiye şefi ve patron onayından geçer; TL, USD ve EUR satırları o günün TCMB kuruyla çevrilir. Santix kamu idaresine verilecek resmi hakediş raporunu ve yeşil defteri üretmez; hesabı ve takibi tek yerde tutar. Kullanıcı sayısına göre aylık ücretler fiyatlar sayfasında.
Kaynaklar
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi, güncel metin (md. 28 ataşmanlar, md. 29 süre, md. 39 geçici hakediş, md. 40 kesin hakediş)
- Kamu İhale Kurumu, EKAP mevzuat sayfası
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 94 (stopaj)
- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu ve 1 sayılı tablo
- 2026 yılında uygulanacak damga vergisi tutarları (KPMG)
- KDV Genel Uygulama Tebliği, yapım işlerinde kısmi tevkifat (GİB)
- GİB özelgesi: yapım işleri kapsamında KDV tevkifatı ve alt yükleniciler
- Yapım işlerinde hakediş kesintileri (hakedis.org)
Sık sorulan sorular
Hakedişte bu dönem tutarı nasıl hesaplanır?
Bu dönem tutarı, işin başından bugüne yapılan toplam (kümülatif) imalat tutarından önceki hakedişlerin brüt toplamı çıkarılarak bulunur. Örneğin kümülatif ₺300.000, önceki toplam ₺200.000 ise bu dönem ₺100.000'dir.
Stopaj her hakedişten kesilir mi?
Hayır. Gelir veya kurumlar vergisi stopajı (%5) yalnızca birden fazla takvim yılına yayılan yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde kesilir. Matrah KDV hariç hakediş tutarıdır. İşinize göre mali müşavirinizle teyit edin.
KDV tevkifatı hangi durumda uygulanır?
Yapım işlerinde 4/10 tevkifat, alıcı kamu kurumları gibi belirlenmiş alıcılardan biriyse ya da işin KDV dahil bedeli ₺5 milyon ve üzerindeyse uygulanır. Ana iş kapsamdaysa alt yüklenici zincirinde de devam eder.
Yeşil defter nedir?
Yeşil defter, kamu yapım işlerinde metrajların poz bazında toplandığı defterdir. Her poz için toplam miktar, önceki hakedişlerdeki miktar ve bu dönem miktarı yazılır. YİGŞ md. 39'a göre metrajlar yeşil defter ve eklerinde gösterilir.
Taşeron hakedişinde SGK borcu yoktur yazısı neden istenir?
Asıl işveren, 4857 sayılı İş Kanunu md. 2'ye göre taşeronun işçilerine karşı müteselsil sorumludur. Bu yüzden ödeme öncesi taşerondan SGK borcu yoktur yazısı, prim-hizmet belgesi ve bordro istenir.