Taşeron sözleşmesi kontrol listesi: imzadan önce bakılacak 20 madde

Taşeron sözleşmesi nedir, hangi kanunlara dayanır?

Taşeron sözleşmesi, bir işin bir bölümünü ana yükleniciden (işverenden) alan alt yüklenici ile yapılan sözleşmedir. Hukuki niteliği çoğunlukla 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndaki eser sözleşmesidir: alt yüklenici bir eseri meydana getirmeyi, işveren de bedelini ödemeyi üstlenir. Sözleşmede düzenlenmeyen konularda bu kanunun eser sözleşmesi hükümleri uygulanır.

İnşaatta taşeron ilişkisine üç başka mevzuat daha dokunur. 4857 sayılı İş Kanunu md. 2 ve 5510 sayılı Kanun md. 12, ana işvereni alt yüklenicinin işçilerinin ücret ve sigorta primlerinden müteselsilen sorumlu tutar ve bu sorumluluk sözleşmeyle kaldırılamaz. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, aynı şantiyedeki işverenlere koordinasyon yükümlülüğü getirir. Vergi tarafında ise damga vergisi, yıllara sari işlerde stopaj ve yapım işlerinde KDV tevkifatı söz konusudur.

Taraflar ve iş tanımında neye bakılır?

1. Tam unvan, vergi numarası ve tebligat adresi. Ticaret sicilindeki tam unvanı yazın; adres değişikliğinin yazılı bildirilmedikçe eski adrese yapılan tebligatın geçerli olacağını ekleyin. E-posta veya KEP adresi bildirimleri hızlandırır.
2. SGK alt işveren tescili. Alt yüklenici işe başlamadan önce o iş için alt işveren olarak tescil olmalı ve sicil numarasını yazılı bildirmelidir. Tescil yapılmadan personeli şantiyede çalışmamalıdır.
3. Ana sözleşmeye bağlantı. İşi bir iş sahibinden aldıysanız, ana sözleşmenin teknik hükümlerinin alt yüklenici için de bağlayıcı olduğunu ve ana sözleşme sona ererse alt sözleşmenin ne olacağını yazın.
4. İşin tanımı. Yer, miktar ve ana malzemeyi açıkça yazın. "Mekanik işler" yerine "B blok 1–7. katlar daire içi sıhhi tesisat, PPR-C boru ve kollektör sistemi, vitrifiye montajı dahil" gibi. Belirsiz tanım, ek bedel talebinin en sık kaynağıdır.
5. Kapsam dışı işler. Neyin bedele dahil olmadığını ve kapsam dışı işin ancak yazılı talimat ve önceden kabul edilmiş fiyatla yapılacağını yazın. Yazılı talimatsız yapılan işin ödenmeyeceği hükmü, sahadaki sözlü taleplerin önüne geçer.
6. Ekler ve öncelik sırası. Teknik şartname, uygulama projeleri, metraj ve keşif özeti, birim fiyat cetveli, iş programı, teminat ve sigorta belgeleri sözleşmenin ekidir. Belgeler çelişirse hangisinin önce geleceğini yazın.

Bedel, avans ve hakediş maddeleri nasıl yazılır?

1. Bedel modeli. Dört temel model vardır: götürü bedel (kapsam net, metraj farkı istenmez), birim fiyat (ölçülen metraj × birim fiyat), karma (bir kısmı götürü, bir kısmı birim fiyat) ve malzeme hariç işçilik. Birim fiyatlı işte ölçü birimini (m², m³, ton, adet) ve metrajın nasıl onaylanacağını yazın.
2. Para birimi ve fiyat farkı. Bedelin KDV hariç olduğunu, para birimini ve fiyat farkı verilip verilmeyeceğini açıkça belirtin. Fiyat farkı verilecekse endeksi (örneğin TÜİK Yurt İçi ÜFE) ve baz ayını yazın. Dövize endeksli bedel için 32 sayılı Karar'daki istisnaların işinize uyduğunu hukukçunuzla doğrulayın.
3. Avans. Oranı, hangi teminat karşılığı verileceğini ve her hakedişten aynı oranda mahsup edileceğini yazın. Avans yoksa oranı sıfır yazın, boş bırakmayın.
4. Hakediş dönemi ve ödeme süresi. Özel sektörde 30 günlük dönem yaygındır. Hakedişin kaç günde inceleneceğini ve onaydan ya da fatura tarihinden sonra kaç günde ödeneceğini yazın. Ödemeyi iş sahibinden tahsilata bağlıyorsanız bunu açıkça ve bir üst süreyle yazın.
5. Kesinti sırası. Hakedişten hangi kalemlerin hangi sırayla düşüleceğini sayın: önceki ödemeler, teminat, avans mahsubu, gecikme cezası, işveren malzemesi, alt yüklenici adına yapılan ödemeler, yasal kesintiler. Hesabın satır satır örneği hakediş rehberinde.
6. İş artışı ve eksilişi. İşverenin bedelin belirli bir oranına kadar (sık kullanılan değer %30) artış veya eksiliş yapabileceğini, bu sınır içinde sözleşme fiyatlarının geçerli olduğunu yazın.

Teminat ve gecikme cezası nasıl belirlenir?

1. Teminat türü ve oranı. Hakedişten nakit kesinti, kesin teminat mektubu ya da ikisi birlikte. Özel sektörde hakediş kesintisi için %5–10 yaygındır. Mektup isteniyorsa oranını, vadesini ve iş uzarsa uzatılacağını yazın; vade kesin kabul tarihini aşmalıdır.
2. Teminat iade şartları. Yaygın düzen: yarısı geçici kabulde, kalanı kesin kabulde. İade için kesin hesap, SGK ilişiksizlik belgesi veya borcu yoktur yazısı, işçilere ücret borcu olmadığını gösteren belge ve ibraname şartı koyun. Asgari işçilik incelemesi sonuçlanmadan teminatı iade etmeyin.
3. Günlük gecikme cezası. Bedelin binde kaçı olduğunu ve ara terminlere de uygulanıp uygulanmayacağını yazın. Özel sektörde günlük binde 1 yaygındır.
4. Ceza tavanı. Toplam cezanın bedelin en fazla yüzde kaçı olacağını (yaygın değer %10) ve tavana ulaşıldığında fesih hakkı doğacağını yazın.

Örnek hesap: KDV hariç 2.400.000 ₺'lik bir sözleşmede günlük binde 1 ceza 2.400 ₺'dir. %10 tavan 240.000 ₺'ye karşılık gelir ve 100. gecikme gününde dolar. 25 günlük gecikmede ceza 60.000 ₺, yani bedelin %2,5'idir. Tavan yazılmamış bir sözleşmede bu hesabın sonu yoktur ve uyuşmazlık mahkemeye taşınır.

SGK ve vergi tarafında neler yazılmalı?

Damga vergisinin bir üst sınırı vardır ve her yıl güncellenir; 2026 için sözleşme başına 29.115.961,10 ₺ olarak uygulanır. Bu oran ve tutarlar genel kurallardır; işinize göre mali müşavirinizle teyit edin.

Süre, kabul, garanti ve fesih maddelerinde neye dikkat edilir?

1. Başlama ve bitiş tarihi, yer teslimi. Yer teslimi tutanakla yapılsın; teslim gecikirse sürenin aynı oranda uzayacağı yazsın.
2. İş programı. Alt yüklenicinin imzadan sonra kaç gün içinde ara terminli iş programı vereceğini yazın. Ara terminler tarihleriyle yazılmamışsa ara termin cezası uygulamak çok zorlaşır; kritik yolu nasıl izleyeceğinizi iş programı rehberinde anlattık.
3. Süre uzatımı. Mücbir sebep, işverenden kaynaklanan proje değişikliği ve ödeme gecikmesinde süre uzatımı için yazılı başvuru süresini (örneğin 7 gün) belirleyin.
4. Geçici ve kesin kabul. Geçici kabul başvurusu, heyetin inceleme süresi, kusur giderme süresi (örneğin 15 gün), garanti süresi (yaygın değer 12 ay) ve sonunda kesin kabul. Giderilmeyen kusurların başkasına yaptırılıp bedelinin kesileceğini, önemsiz kusurlarda nefaset kesintisi yapılabileceğini yazın.
5. Örtülen imalat. Kontrol yapılmadan kapatılan imalatın alt yüklenici masrafına açılacağını yazın ve kontrol çağrılarını yazılı yapın.
6. Sigorta. İnşaat all-risk poliçesinde ek sigortalı olma, işveren mali sorumluluk ve üçüncü şahıs poliçesinin limiti ve bitiş tarihi.
7. Devir yasağı. İşin veya hakediş alacağının yazılı onay olmadan devredilemeyeceğini yazın.
8. Fesih. Fesih için gecikme eşiğini (örneğin 30 gün), ceza tavanına ulaşmayı, yazılı ihtara rağmen işin yürütülmemesini ve ağır İSG ihlalini sayın. Ödenmeyen hakedişte alt yüklenicinin haklarını da yazın; tek taraflı bir fesih maddesi uyuşmazlıkta sorun çıkarır.

Taşeron sözleşmesinde en sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bir önceki işin Word dosyasını kopyalayıp eski taşeronun adını, bedelini veya başka işe ait maddeyi metinde unutmak.
• İş tanımını tek satırla geçmek.
• Gecikme cezasını tavansız yazmak ya da ara terminleri programa koymadan ara termin cezası istemek.
• Teminat mektubunun vadesini kesin kabulden önceye koymak.
• Teminatı SGK ilişiksizlik belgesi ve ibraname almadan iade etmek.
• Damga vergisini kimin ödeyeceğini yazmamak ve beyan süresini kaçırmak.
• İmzalı sözleşmeyi klasöre kaldırıp hakediş, poliçe ve mektup tarihlerini kimsenin takip etmemesi.

Taşeron sözleşmesi kontrol listesi

• Taraflar tam unvan, vergi no ve tebligat adresiyle yazılı; SGK tescil şartı var.
• İş tanımı yer, miktar ve malzemeyle açık; kapsam dışı işler sayılmış.
• Ekler ve öncelik sırası belirlenmiş.
• Bedel modeli, KDV hariç tutar, para birimi ve fiyat farkı açık.
• Avans oranı ve mahsup yöntemi yazılı (avans yoksa sıfır).
• Hakediş dönemi, inceleme ve ödeme süresi yazılı.
• Kesinti sırası sayılmış.
• İş artışı ve eksilişi sınırı var.
• Teminat türü, oranı ve mektup vadesi yazılı; vade kesin kabulü aşıyor.
• Teminat iade şartları (kesin hesap, SGK ilişiksizlik, ibraname) yazılı.
• Günlük gecikme cezası binde olarak ve tavanıyla yazılı.
• Ara terminler iş programında tarihleriyle var.
• SGK belgelerinin her hakedişte isteneceği yazılı.
• Asgari işçilik sonucunun kime ait olduğu yazılı.
• Damga vergisini kimin ödeyeceği, yıllara sari stopaj ve KDV tevkifatı yazılı.
• İSG yükümlülükleri ve iş durdurma hakkı var.
• Sigorta poliçesi limitleri ve bitiş tarihleri yazılı.
• Geçici ve kesin kabul, kusur giderme ve garanti süreleri yazılı.
• Devir yasağı ve fesih halleri iki taraf için de yazılı.
• Yetkili mahkeme ve ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk notu var.

Santix'te nasıl yapılır

Santix'te 40 hazır sözleşme şablonu vardır: hafriyattan kalıp-demir-betona, sıhhi tesisattan asansöre, iskele ve vinç hizmetinden hazır betona kadar iş paketine özel şablonlar ve bir genel alt yüklenici sözleşmesi. Sözleşme dört adımda hazırlanır: şablonu ve bedel modelini seçersiniz, firmayı seçersiniz, uygulama eksik bilgileri gruplar halinde sorar (taraflar, bedel, avans, hakediş dönemi, teminat, ceza ve tavanı, süreler, sigorta, malzeme, iskele, barınma, yetkili mahkeme) ve gözden geçirme ekranında taslak oluşur. Yukarıdaki listede yer alan konular şablonda madde olarak bulunur; SGK müteselsil sorumluluk, teminat iade şartları ve iş tanımının netliği gibi noktalar kritik uyarı olarak gösterilir.

Sorulara cevap verirken bir yardımcı, eksik kalan soruları sırayla önerir; şablonda olmayan bir hüküm için de madde taslağı yazdırabilirsiniz. Gecikme cezası hesaplayıcısı, girilen gün sayısına göre cezayı ve tavanın hangi günde dolduğunu gösterir. İmzalı PDF'i sözleşmeye eklediğinizde uygulama hatırlatmaları kendisi üretir: damga vergisi beyan son günü, her hakediş dönemi kapanışı ve ondan üç gün önce SGK borcu yoktur yazısı ve bordro talebi, sigorta poliçesinin bitişinden 14 gün önce, teminat mektubu vadesinden 30 gün önce, iş bitimine 14 gün kala, geçici kabul, garanti bitiminde kesin kabul ve teminat iadesi, iş yıllara sari olduğunda stopaj uyarısı. Ayrıntılar sözleşme şablonları sayfasında.

Santix'in yapmadıkları: şablonlar hukukçu incelemesini bekliyor ve hukuki danışmanlık yerine geçmez; uygulamada e-imza yoktur, taslak uygulama dışında imzalanıp imzalı PDF eklenir; vergi beyannamesi hazırlamaz. Taşeron kullanıcı yalnızca kendi sözleşmesini görür.

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (eser sözleşmesi hükümleri)
• 4857 sayılı İş Kanunu, md. 2 (asıl işveren ve alt işveren)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 12
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 94 (stopaj)
• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu ve 1 sayılı tablo
• KDV Genel Uygulama Tebliği, yapım işlerinde kısmi tevkifat (GİB)