Metraj nasıl çıkarılır: zeminden duvara, kapı düşümünden ataşmana

Metraj nedir, ne zaman çıkarılır?

Metraj, bir imalatın miktarını o imalatın birim fiyatındaki ölçü birimiyle (m², m³, mtül, adet, kg, ton) hesaplayan cetveldir. Aynı işin metrajı bir projede en az üç kez çıkarılır ve her birinin amacı farklıdır:

Keşif metrajı "ne kadar iş var" sorusunu, hakediş metrajı "bu ay ne kadar yapıldı" sorusunu cevaplar. İkisini karıştırmak, yani hakedişe keşif miktarını yazmak, taşerona yapılmamış iş için ödeme yapmak demektir. Kamu yapım işlerinde ölçünün nasıl yapılacağı, kullanılan birim fiyatın tarifinde yazar; özel sektörde ise sözleşmenin ekindeki birim fiyat cetveli ve teknik şartname belirler. Hakedişin geri kalanını hakediş nasıl hazırlanır rehberinde anlattık.

Hangi kalem hangi ölçüden çıkar?

İnce işlerde her kalem mahalin dört ölçüsünden birine bağlıdır: net alan, çevre, temiz yükseklik ve açıklıklar. Kalemin hangi ölçüye bağlı olduğunu bir kez doğru belirlerseniz, mahal ölçüleri değişince miktar kendiliğinden doğru kalır.

Donatı birim ağırlığı için kullanılan ز/162 pratik formülü, çeliğin yoğunluğundan gelir: Ø12 için 144/162 = 0,888 kg/m, Ø16 için 256/162 = 1,580 kg/m. Kaba işin metrajı statik projeden, ince işin metrajı mimari proje ve mahal listesinden çıkar.

Salon ve banyo için metraj örneği

Aşağıdaki iki mahal örnek amaçlıdır. Salon, mahal listesi rehberindeki Z-01 SALON ile aynı ölçülerdedir: net alan 31,36 m², çevre 22,40 m, temiz yükseklik 2,70 m, bir adet 0,90 × 2,10 m kapı ve bir adet 1,80 × 1,50 m pencere.

Banyoda hesap iki yerde değişir. Birincisi, duvarlar seramik olduğu için süpürgelik yoktur. İkincisi, asma tavan varsa duvar seramiği asma tavan kotuna kadar ölçülür, bu yüzden kat yüksekliğini değil temiz yüksekliği kullanırsınız. Örnek banyo 1-04: net alan 6,12 m², çevre 10,20 m, asma tavan altı temiz yükseklik 2,50 m, bir adet 0,80 × 2,10 m kapı.

Duvar dönüş yüksekliği yalıtım detayına göre değişir; yukarıdaki 0,30 m yalnızca hesabı göstermek içindir. Duşakabin bölgesinde yalıtım daha yükseğe çıkıyorsa o bölüm ayrı satır olarak ölçülür.

Kapı ve pencere boşlukları düşülür mü?

Genel cevap evet, ama kural birim fiyat tarifine ve sözleşmeye bağlıdır. Bazı tariflerde belirli bir büyüklüğün altındaki boşluklar düşülmez ya da boşluk yanakları (söve, denizlik altı) ayrıca ölçülür. Bu yüzden metrajı hangi tarif üzerinden yaptığınızı cetvelin başına yazın ve sözleşmenin birim fiyat cetvelindeki ölçü notlarını okuyun.

• Duvar kaplamalarında kapı ve pencere alanı düşülür; yanak ve söve yüzeyleri tarif izin veriyorsa ayrıca eklenir.
• Süpürgelikte yalnızca kapı genişlikleri düşülür; pencere altında süpürgelik devam eder.
• Zeminde kolon, baca ve şaft gibi zemine oturan elemanların alanı düşülür; küçük elemanlar için tarifin eşiğine bakın.
• Tavanda eğimli veya kademeli tavanlarda net alan yetmez; gerçek yüzey alanı hesaplanır.

Ataşman ve metraj cetveli nasıl tutulur?

Ataşman, sonradan görülemeyecek işlerin (temel, gömülü tesisat, yıkım, dolgu) yerinde alınan ölçüsü ve krokisidir; metraj cetveli bu ölçülerden miktarı hesaplar. Kamu işlerinde ataşmanlar Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nde tanımlanır ve kontrol teşkilatı ile yüklenici tarafından birlikte imzalanır. Özel sektörde aynı disiplin, ileride çıkacak "bu iş yapılmadı" tartışmasının tek cevabıdır.

İyi bir metraj cetvelinde her satır şunları taşır:

• Poz numarası ve kısa tanımı (örnek: "Duvar boyası, iç cephe, saten").
• Yer: blok, kat ve mahal kodu (örnek: B blok, 1. kat, 1-04).
• Ölçüler ayrı sütunlarda: adet, en, boy, yükseklik; formül değil sayılar.
• Düşülen kısımlar eksi satır olarak, açıklamasıyla.
• Dayanak: pafta numarası ve sürümü, ya da ataşman numarası.

Ölçüleri tek hücrede "22,4*2,7-1,89-2,7" diye yazmak hızlıdır ama kontrol eden kişi hangi sayının ne olduğunu bilemez. Ayrı sütunlar hem kontrolü hem de revizyon sonrası güncellemeyi kolaylaştırır.

Metraj adım adım nasıl çıkarılır?

1. Güncel paftayı ve mahal listesini alın. Pafta sürümünü cetvele yazın. Revize edilmiş bir paftanın eski sürümünden metraj almak en pahalı hatalardan biridir; nasıl önleneceğini revizyon yönetimi rehberinde anlattık.
2. Poz listesini çıkarın. Keşif özetindeki her kalem için birimi ve ölçü kuralını belirleyin.
3. Mahalleri kodlarıyla listeleyin. Net alan, çevre, temiz yükseklik ve açıklıklar her mahal için ayrı yazılsın.
4. Her kalemi ölçü esasına bağlayın. Seramik net alana, süpürgelik çevreye, boya duvar alanına.
5. Açıklıkları düşün. Tarifinizin kuralına göre kapı ve pencere alanlarını eksi satır olarak yazın.
6. Kat ve blok toplamlarını alın. Tip katlarda bir katı ölçüp kat adediyle çarpın, ama farklı olan katları (zemin, çatı katı) ayrı ölçün.
7. İkinci bir kişiye kontrol ettirin. En azından en büyük üç kalemin toplamını farklı bir yoldan, örneğin kat brüt alanı üzerinden kaba bir sağlamayla kontrol edin.

Metrajda en sık yapılan hatalar nelerdir?

• Brüt alanla kaplama metrajı yapmak. İmar hesabındaki brüt alan duvarları da içerir; kaplama net alandan çıkar.
• Kat yüksekliğiyle duvar ölçmek. Asma tavanlı mahalde boya ve seramik asma tavan kotunda biter.
• Birim karışıklığı. Antetinde mm yazan ama cm ile çizilmiş bir pafta, ölçüleri on kat şaşırtır. Mahal etiketindeki alanla çizimden ölçülen alanı karşılaştırmak bu hatayı hemen gösterir.
• Islak hacimde tek yükseklik. Seramik belirli bir yüksekliğe kadar, üstü boya ise iki ayrı duvar alanı gerekir.
• Ortak kapıyı tek mahalde düşmek. İki mahal arasındaki kapı, iki mahalin duvar alanından da süpürgeliğinden de ayrı ayrı düşülür. Yalnızca bir tarafta düşmek fazla metraj demektir.
• Keşif metrajını hakedişe taşımak. Hakediş, yerinde yapılan işin ölçüsüyle hazırlanır.

Metraj kontrol listesi

• Pafta numarası ve sürümü cetvelde yazılı.
• Her kalemin birimi ve ölçü kuralı belirlenmiş.
• Net alan, çevre ve temiz yükseklik her mahal için ayrı.
• Açıklık düşümleri eksi satır olarak ve tarif kuralına göre yazılmış.
• Islak hacimlerde seramik ve boya yükseklikleri ayrı.
• Gizli kalacak işlerin ataşmanı imzalı.
• Tip kat çarpanı yalnızca gerçekten aynı olan katlara uygulanmış.
• Toplamlar kaba bir yöntemle sağlanmış.

Santix'te nasıl yapılır

Santix, paftayı DWG, DXF veya PDF olarak yüklediğinizde mahalleri çizimden önerir; mimar onayladıktan sonra her mahalin net alanı, çevresi ve temiz yüksekliği mahal künyesinde durur. Kapı ve pencerelerin genişlik ve yüksekliği künyedeki açıklıklar listesinde tutulur. Her değerin yanında kaynağı yazar: paftadan okundu, mimar girdi veya düzenlendi.

Mahale bir imalat kalemi eklediğinizde kalemin ölçü esasını seçersiniz: zemin alanı, duvar alanı, tavan alanı, çevre, adet veya elle. Miktar ayrı bir sayı olarak saklanmaz, mahalin ölçülerinden hesaplanır; bu yüzden mahal düzeltilince miktar da değişir. Hesap kuralları şöyledir:

• Zemin alanı ve tavan alanı mahalin net alanıdır; künyede ayrıca bir tavan alanı girilmişse o kullanılır.
• Duvar alanı, künyede paftadan okunmuş veya mimarın girdiği bir duvar alanı varsa odur; yoksa çevre × temiz yükseklik eksi genişliği ve yüksekliği bilinen bütün kapı ve pencerelerin alanıdır.
• Süpürgelik uzunluğu çevreden kapı genişliklerinin düşülmesiyle bulunur.
• Adet ve elle esaslı kalemlerde miktarı siz girersiniz.

Mahal tipine ve kaplamalarına göre varsayılan kalemler de önerilir: örneğin banyo ve WC'de duvar seramiği ve ıslak hacim asma tavanı gelir, süpürgelik gelmez. Bu kalemler sahada ilerleme takibine bağlanır; pafta üzerinde işaretlediğiniz alan, kalemin miktarına oranlanarak yüzdeye çevrilir.

Santix'in yapmadıkları da belli: tarife özgü düşüm eşiklerini uygulamaz, bilinen bütün açıklıkları düşer; statik paftalardan beton, kalıp ve donatı metrajı çıkarmaz; resmi metraj cetvelini, ataşmanı ve yeşil defteri üretmez. Su yalıtımının duvar dönüşü gibi geometriden çıkmayan miktarları "elle" esaslı kalem olarak girersiniz. Keşif özetiniz Excel'deyse bütçeye aktarılabilir; sütunlar (poz, tanım, birim, miktar, birim fiyat) otomatik eşlenir ve siz onaylarsınız.

Kaynaklar

• Yapım İşleri Genel Şartnamesi, güncel metin (ataşmanlar, geçici ve kesin hakediş)
• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, güncel metin (mahal listesi, md. 57/29)
• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu